Nowotwory to schorzenia organizmu, charakteryzujące się niekontrolowanym podziałem komórek w sposób szkodliwy dla organizmu. Proces powstawania nowotworu, zwanego również guzem lub rakiem, wiąże się ze zmianami w obrębie genów, powstają wówczas twory komórkowe, które nie reagują na bodźce – sygnały z organizmu. Komórki nowotworowe rozrastają się w obrębie określonego narządu, powodując jego dysfunkcję. Stopniowo atakują tkanki innych narządów – przerzuty. Ów proces może trwać wiele lat, przebiegając zupełnie bezobjawowo, co jest szczególnie niebezpieczne – guz odkryty przypadkiem podczas wizyty lekarskiej może być już w zaawansowanym stadium, trudno go wtedy leczyć.

RODZAJE NOWOTWORÓW

Nowotwory dzieli się z reguły na łagodne i złośliwe, niekiedy też mówi się o półzłośliwych, czyli złośliwych miejscowo. 

Nowotwór łagodny nie daje przerzutów, stopniowo rozwija się w obrębie danego organu lub miejsca, jest możliwy do wyleczenia. Najczęściej usuwa się guz wraz z fragmentem otaczającej tkanki. Przykładami chorób nowotworowych o łagodnym przebiegu są: nowotwory tkanki gruczołowej, oponiaki, chrzęstniaki, nerwiaki, mięśniaki itp. Znacznie groźniejsze są nowotwory złośliwe, które szybko postępują i rozprzestrzeniają się na inne narządy. Komórki rakowe mogą przenikać do naczyń krwionośnych, płynu mózgowo – rdzeniowego, co sprzyja ich szybszej ekspansji. Nowotwór złośliwy atakuje najczęściej płuca, wątrobę, żołądek, trzustkę, jelito grube, macicę. W zależności od objętego chorobą narządu mówimy o raku macicy, raku płuc czy żołądka. Ten typ nowotworu jest szczególnie odporny na leczenie, usunięcie go wraz z częścią zajętego organu, nie daje gwarancji wyleczenia, ponieważ może się odnawiać, a ogniska zakażenia mogą znajdować się także w innych narządach. Rak macicy rozprzestrzenia się np. do kręgosłupa i kości czaszki, nowotwory atakujące układ pokarmowy mogą dawać przerzuty do serca lub płuc.

Mniej groźne od nowotworów złośliwych są nowotwory złośliwe miejscowo, które ewoluują w obrębie określonego narządu, bez przerzutów. Rozwijają się szybko i niszczą tkanki. Mogą być usuwane chirurgicznie, co nie oznacza ich całkowitego wyleczenia – istnieje ryzyko nawrotu choroby.

PRZYCZYNY

Jedno z założeń dotyczących powstawania nowotworów opiera się na genetyce. Otóż okazuje się, że skłonność do pojawienia się komórek rakowych w danym organizmie warunkowana jest zmianami w obrębie określonych genów (predyspozycje genetyczne). Naukowcy podtrzymują teorię o istnieniu mutacji genetycznych, które zwiększają ryzyko raka, podpierają się przy tym badaniami przeprowadzonymi wśród kobiet cierpiących na nowotwór piersi. Nie bez znaczenia jest też czynnik dziedziczności – osoby, w których rodzinach występują przypadki raka, muszą liczyć się z ryzykiem tej choroby, istnieje u nich znacznie większe prawdopodobieństwo zmian nowotworowych niż w przypadku osób, u których w środowisku rodzinnym nie rejestruje się tego typu schorzeń.

Wśród innych przyczyn wymienia się czynniki środowiskowe – kontakt z promieniowaniem (promienie Roentgena, promieniowanie UV), praca zawodowa narażająca na kontakt z niebezpiecznymi substancjami (azbest, metale ciężkie, tlenki węgla), stosowanie używek: nikotyna, alkohol. Dym papierosowy zawiera substancje rakotwórcze – osoby palące w dużym stopniu narażone są na raka płuc. Alkohol sprzyja rozwojowi schorzeń związanych z układem pokarmowym: rak jamy ustnej, gardła, wątroby, trzustki. Długotrwałe opalanie się, bez stosowania preparatów z filtrem, może powodować raka skóry (czerniak).

OBJAWY

Symptomy nowotworów są bardzo różne – w zależności od zaatakowanego organu, zmian w jego obrębie. Wszelkie niepokojące sygnały (dolegliwości) należy konsultować z lekarzem. W przypadku raka żołądka chory może skarżyć się na ból w brzuchu i brak apetytu, może wymiotować z krwią, a w okolicy nadbrzusza wyczuwać guz; obserwowalne będą też ciemne, smoliste stolce. Rak wątroby będzie się objawiał żółtaczką, spadkiem wagi, osłabieniem, bólem brzucha, chory organ będzie znacznie powiększony. Długotrwały, utrzymujący się ponad miesiąc kaszel, wraz z uczuciem duszności i bólem w klatce piersiowej powinien alarmować, może okazać się, że to nowotwór płuc, oskrzeli lub tchawicy. Kobiety powinny zwrócić uwagę na regularność miesiączek i wydzielinę z pochwy – krwawe, o nieprzyjemnym zapachu upławy mogą dowodzić raka szyjki macicy. Kobiety muszą też badać swoje piersi.